‘Ironisch genoeg worden ze in de media vaak afgeschilderd als domme jongens’

Vrijdag, 23 maart 2018 om

In een karakteristiek pand in het centrum van Amsterdam zit BrainsFirst gevestigd. Een bedrijf dat groot is geworden door ontwikkeling van assessments en het testen van hersenfuncties. Directeur Eric Castien maakt de omzet met diensten voor het bedrijfsleven, maar realiseerde jaren geleden dat het fenomeen ‘voetbalintelligentie’, ondanks de immense omvang van de sport, onontgonnen terrein bleek. Daarop besloot de balverliefde CEO samen met een tweetal wetenschappers een methode te ontwikkelen om breinfuncties voor de voetbalsport in kaart te brengen, te testen en objectief te beoordelen. Voetbalzone ging op bezoek bij Eric om meer te horen over dit ambitieuze project waar hij de afgelopen jaren ieder vrij uurtje instak. Vandaag deel een van zijn driedelige betoog voor aandacht voor het voetbalbrein waarin hij vertelt hoe het allemaal begon.

Eric, wanneer ontstond het idee je te gaan focussen op onderzoek naar het voetbalbrein?
“Het zaadje is gepland langs de trainingsvelden van FC Barcelona. Tussen 2005 en 2012 werkte ik in de Catalaanse hoofdstad waar ik sportjournalistiek bedreef voor onder meer Sportweek. Daardoor stond ik vaak bij de trainingen op Camp Nou. Het was de periode dat Frank Rijkaard hoofdtrainer was en Mark van Bommel regelmatig wedstrijden speelde in het paarsblauwe tricot. Ik stond dan een beetje te kijken naar oefenvormen en hoe de spelers daarop reageerden. Dat was alleraardigst en na een poosje ga je proberen patronen te herkennen. Voor je het weet ga je er een mening over vormen en heb je de illusie voetbal te snappen, maar ik vond vooral de laag eronder interessant.”

De laag eronder?
“Het gedeelte dat niet direct opvalt. Ik begon te realiseren dat de spelers tussen de lijnen zeer intelligente dingen deden. Ironisch genoeg worden ze in de media vaak afgeschilderd als domme jongens. Vrijwel overal ter wereld is dat een gangbare typering: voetballers zijn domme jongens. Daar langs de Catalaanse velden besefte ik dat die stelling totaal onhoudbaar is. Die spelers deden dingen op een snelheid en met een complexiteit die ik amper kon volgen. Ik zou volledig nat gaan tussen die lijnen, maar desalniettemin word ik door de man op straat met mijn vwo en universiteit wel als slim betiteld. Dat hele framework van intelligentie klopte dus van geen kant.”

En die voetbalintelligentie begon jou te fascineren?
“Ja, langs die lijn realiseerde ik het grootse belang ervan voor het eerst. Toen ik vervolgens in Madrid aan mijn boek De Koninklijke ging werken, kwam ik opnieuw in aanraking met de absolute top. Ik zag hoe obsessief er wordt gewerkt aan topprestaties, wat dat vergt en hoe groot het offer is dat daarvoor gebracht wordt. Maar zelfs op dat niveau worstelden ze met bepaalde zaken. Ik sprak met mensen over voetbalintelligentie dat ook wel gochme of uitgenastheid genoemd wordt. Iedereen is het erover eens dat het iets magisch is met daarbij altijd de belangrijke tekst: ‘dat heb je of dat heb je niet’. Terwijl van vrijwel alle andere factoren wordt gezegd dat ze min of meer trainbaar zijn. Toch is het juist dit specifieke kenmerk dat nodig lijkt te zijn op te klimmen naar de top van de voetbalpiramide. Gaandeweg realiseerde ik dat mijn aanname klopte en hakte ik de knoop door: als er nog zoveel winst is te behalen in de sport die ik het meest liefheb, moet ik daar iets mee doen.”

Dat lijkt me nogal een overgang van journalist naar voorvechter van het voetbalbrein?
“Ik ben professioneel nieuwsgier. Als ik iets op het spoor komt dat mij fascineert; dan laat ik niet meer los. Net zolang tot ik doorheb dat het niet klopt of niet lukt, pas dan laat ik los. Er zijn maar een paar dingen in het leven die ik echt interessant vind. Daar is voetbal, de meest belangrijke bijzaak uit het leven, er een van. Als je dan merkt dat in de absolute kern van de sport die je zo liefhebt iets over het hoofd wordt gezien, dan ben je wel knettergek als je daar niets mee doet. Daarnaast heb ik een ondernemersgeest en dacht: ik ga kijken of mijn ideeën kloppen, ik er wat mee kan en in de praktijk kan bewijzen dat ik waarde kan toevoegen aan de scouting en het proces van ontwikkeling.”

Hoe kon het dan dat er nog zo weinig meer werd gedaan?
“Mijn conclusie was dat theoretische deskundigen niet praten met de praktijkdeskundigen en omgekeerd. Zeker in die tijd waren het totaal gescheiden werelden. Bewegingswetenschappers waren net in opkomst en echt revolutionair. Zij faciliteerden nieuwe snelheid voor het spel waarin spelers fysiek een steeds hoger tempo aan konden. Daardoor werd het voetbal echter bijna primair gezien als een bewegingsactiviteit, terwijl het grotendeels een breinactiviteit is. Als spelintelligentie zó belangrijk is en kenners, sportpsychologen, bewegingswetenschappers en de voetballers zelf het niet kunnen uitdrukken in duidelijk taal, meten of objectief vaststellen, dan blijft het een meningencircus. Als speler A voetbalintelligenter is dan speler B, dan moet dat aan te tonen zijn en meetbaar gemaakt worden. Daar zag ik het braakliggend terrein, het was er nog niet en de behoefte duidelijk wel.”

Je zegt voetbal is hoofdzakelijk een breinactiviteit. Kun je dat illustreren met een voorbeeld?
“Neem handelingssnelheid; een terugkerend stokpaardje van analisten en verslaggevers. In Nederland zou die veel te laag liggen. Wat ik dan bijzonder vind, is dat die vaardigheid vaak eenzijdig wordt gekoppeld aan fysieke capaciteiten. Alsof spelers het krachthonk in zouden moeten om hun explosiviteit te trainen. Maar wat is nou het allersnelst op het veld? Niet de benen van de speler, niet de bal, maar zijn gedachten. Als ze in de top van de Premier League de informatie een halve seconde sneller verwerken, dan hebben ze die voorsprong voordat de tegenstander überhaupt vertrekt. Dan lijkt het alsof ze sneller handelen, maar ze starten eerder waardoor ze sneller lijken. Het gaat niet zozeer om je been eerder optillen, maar om eerder realiseren dat je hem moet optillen. Intelligentie wordt in die discussie vrijwel helemaal buitenbeschouwing gelaten; ten onrechte!”

Hoe ben je concreet met je plannen aan het werk gegaan?
“Ik ben naar neurowetenschappers van de Universiteit van Amsterdam gestapt en gevraagd of er een spelintelligentietest beschikbaar was die breinfuncties kon meten. Die was er nog niet. We weten best wel wat van het brein, maar de toepassing is voornamelijk beperkt gebleven tot gezondheidszorg en onderwijs. In de zorg kan men goed vaststellen welke breindelen beschadigd zijn geraakt bij ziekte of een ongeluk en zijn ze goed in staat te bepalen hoe iemand teruggebracht kan worden naar beter of normaal functioneren. Voor wat ik wilde moest er eigenlijk een assesmenttest op basis van breinfuncties voor het inschalen van sportintelligentie ontwikkeld worden. Toevallig waren twee onderzoekers reeds bezig met het objectief meetbaar maken van breinfuncties. Zij waren direct enthousiast over het basisprincipe van mijn plannen. Zo zijn we in 2012 begonnen met de ontwikkeling ervan.”

Flexibiliteit is 1 van de 16 geteste cognitieve factoren

Wat waren de stappen die jullie moesten nemen?
“Onze basistaak was allereerst het eerlijk op waarde kunnen schatten van menselijk potentieel op biologische basis en niet op psychologische. Dus vanuit de hersenen in plaats van gedrag. Mijn behoefte was een spelintelligentietest waarbij breinfuncties van voetballers worden gemeten en verband wordt gelegd tussen voetbalprestaties van spelers en hun breinprofiel. Vervolgens wilde ik kijken of er specifieke breinfuncties waren die topvoetballers onderscheiden van mindere goden of doorsnee spelers. En natuurlijk welke dat zijn. Is er inderdaad een patroon te ontdekken en kun je dat gebruiken in de selectie en scouting. Is er op jonge leeftijd al een curve waardoor er voorspellingen te doen zijn? Werkt dat cognitief hetzelfde als het voorspellen van iemands lengte door een consultatiebureau?”

Kortom, in hoeverre speelt de nature van het brein een rol ten op zichte van de nurture?
“Precies, kwaliteit is altijd een onlosmakelijke combinatie van beide. Het is niet mogelijk zonder nature topvoetballers te kweken en andersom heeft ieder talent uitzonderlijk goede nurture nodig om uit te groeien tot een topspeler. Neem Lionel Messi, zonder de juiste biobouwstenen was het hem nooit gelukt, maar hij hoort ook bij de spelers die in hun leven de meeste trainingsuren hebben gemaakt. Het is en-en en niet of-of: ‘Greatness isn’t born, it’s grown.’ Neem een stuk gras. Sommige grassprietjes krijgen evenveel water en zonlicht, maar zijn toch anders: net even langer of dikker. Al die jongetjes bij AZ, PSV of Manchester United krijgen dezelfde basis en trainingsvormen. Maar wat pikken ze op, wat blijft hangen en wat doen ze ermee tijdens de wedstrijd? Dat is nogal een verschil hoor. Daarom is het zo ongelofelijk uitzonderlijk wat in de absolute top wordt gepresteerd en mag dat best wat kosten.”

Deel twee van het drieluik over BrainsFirst verschijnt op donderdag 29 maart.


Justus Dingemanse is fulltime presentator en verslaggever van Voetbalzone en levert bijdrages in de vorm van artikelen, columns, interviews, programma’s en reportages.
Griezmann: 'Pogba arriveerde met een glimlach, maar moet zich bewijzen'
Meer video's

Poll

Wordt de intelligentie van voetballers inderdaad onderschat?


Gerelateerd

31 reacties (laatste reactie door joelrogers)

Mooi stuk, ben erg benieuwd naar de volgende delen.

Zeer interessant stuk Ik snap elk stuk maar ben nog niet overtuigd. Misschien moet er ook maar een onderzoek komen over het menselijk gedrag als spelers zo véél geld krijgen dat ze niet meer weten wat ze er mee gaan doen.

is er ook een verband tussen topvoetballers en hun mathematisch inzicht ?

Ik had altijd al het idee dat topvoetballers slim zijn, alleen niet op dezelfde manier als de doorsnee slimmerik buiten de voetballerij. Tweede kamerleden zijn slim met woorden, en goed in het voeren van discussies etc. Voetballers zijn ook slim maar op hun eigen manier. Voetballers moeten onder grote druk en in een split second beslissingen nemen. Spelers die dat goed kunnen, worden vaak goede voetballers. Wat ik ook grappig vind is hoe mensen heel snel oordelen over hoe “dom alle voetballers zijn”, na een interview met bijvoorbeeld Depay, maar niemand heeft het over een hyperintelligente speler als Lampard. Of over een Chiellini die laatst zijn Master haalde.

22 maart 2018 om 10:49

Geloof me, de gemiddelde topvoetballer heeft volgens mij ook minimaal een Hbo/wo opleiding afgerond of gestudeerd. Dat komt door een combinatie van intelligentie en in staat zijn veel opzij te zetten om je doelen te behalen. Het beeld van voetballers is echter vaak dat het 'lompe/domme schoffies' zijn terwijl het tegendeel vaak waar is.

22 maart 2018 om 12:18

De gemiddelde topvoetballer zou in heel veel gevallen ook helemaal niet zijn school hebben afgemaakt. In rijkere Europese landen zullen er best wat Europeanen een goede opleiding hebben of doen, maar net zo veel waarschijnlijk helemaal niks.

23 maart 2018 om 02:21

Inderdaad, als ik voetballers bekijk die uit de arme landen uit Zuid-Amerika of Afrika dan kan je een conclussie trekken dat de meeste voetballers uit die landen over geen diploma beschikt. Kan mij herinneren dat Alexis Sanchez een mijnwerker was en geen student...

23 maart 2018 om 19:00

Nee joh, dat is absoluut niet zo. Ik heb wel eens stukken gelezen van clubs met achtergrond van elke speler, de meeste hebben minder dan hbo. Echt 10 procent of zo heeft hbo of hoger gehaald, bar weinig. Robben kwam met zn hbo bij Nederland er trouwens ook heel hoog uit, dat zegt wel iets. Maar goed, dom zegt helemaal niks over je atletische vermogen en je spelinzicht, voetbal is ook geen hogere wiskunde hè. Maakt me trouwens ook bar weinig uit hoe slim ze zijn, zolang ze ons weten te vermaken vind ik het prima als ze geen Nobelprijzen gaan winnen

23 maart 2018 om 19:22

Volgens mij is Robben van het VWO naar de Havo gegaan omdat hij bij Groningen geen tijd had om op school te focussen.

Lampard schijnt een IQ van 150+ te hebben.

Jij hebt het over diploma-niveau. Staat los van intelligentie. Als (beginnend) prof heb je vaak geen tijd/zin/motivatie/energie om veel tijd aan school te besteden. Lijkt mij.

23 maart 2018 om 19:25

Ah kijk, wist ik me nog goed te herinneren 17 jaar later:

Uit VI 2001: "dat de zeventienjarige Havo-scholier ooit FC Groningen zal verlaten, weet hij zelf ook. Maar Robben denkt echter nog niet aan een directe overstap. Eerst wil hij een diploma halen. 'ik ben na de winterstop van 5 VWO naar 4 Havo gegaan. Ik kon het allemaal niet meer bijbenen."

22 maart 2018 om 12:28

Verre van juist, zat slimme gasten. Maar je kan niet ontkennen dat ventjes als Depay etc. en veel van die gasten met een golddigger nou gewoon niet snugger overkomen hoor. Vd Vaart is ook zo een voorbeeld.

22 maart 2018 om 20:04

Daar heb je gelijk in Fron. Ik bedoel alleen dat veel mensen generaliseren en ten onrechte denken dat alle voetballers de intelligentie van een Depay hebben.

Zeer boeiend. Al jaren boeit het me dat bepaalde voetballers vrij duidelijk een vrij lage "maatschappelijke" intelligentie lijken te hebben maar superintelliigente voetballers zijn, bij anderen andersom, weer anderen beschikken heel duidelijk over de beide intelligenties, en bij anderen, zoals ik, ontbreken ze alle twee. Ik speelde zelf veel tafeltennis, het viel mij op dat voetballers relatief vaak, ondanks relatief weinig "tafelervaring", beter dan middelmatig konden tafeltennissen (ik heb met een aantal betaald-voetballers gespeeld). En ook heb ik eens meegedaan met een zogeheten NK Schafeltennis, waar je tegen elkaar moest schaken en tafeltennissen, en daar bleken heel wat geduchte schakers erg goed met been batje te kunnen omgaan. In allebei een modale speler zijn bracht me niet erg hoog in de einduitslag. Ik ben heel erg benieuwd hoe dat allemaal meetbaar is te maken.

“neem handelingssnelheid; een terugkerend stokpaardje van analisten en verslaggevers. In Nederland zou die veel te laag liggen. Wat ik dan bijzonder vind, is dat die vaardigheid vaak eenzijdig wordt gekoppeld aan fysieke capaciteiten. Alsof spelers het krachthonk in zouden moeten om hun explosiviteit te trainen. Maar wat is nou het allersnelst op het veld? Niet de benen van de speler, niet de bal, maar zijn gedachten. Als ze in de top van de Premier League de informatie een halve seconde sneller verwerken, dan hebben ze die voorsprong voordat de tegenstander überhaupt vertrekt. Dan lijkt het alsof ze sneller handelen, maar ze starten eerder waardoor ze sneller lijken. Het gaat niet zozeer om je been eerder optillen, maar om eerder realiseren dat je hem moet optillen. Intelligentie wordt in die discussie vrijwel helemaal buitenbeschouwing gelaten; ten onrechte!”

Wat een stromanredenering. Ik heb nog nooit in de voetbalmedia gelezen dat handelingssnelheid is gebaseerd op 'fysieke' snelheid en ik heb ook nooit ergens gelezen dat spelers -daarom- meer het krachthonk in zouden moeten gaan om hun handelingssnelheid te verbeteren.

22 maart 2018 om 20:34

Verder:
"als ze in de top van de Premier League de informatie een halve seconde sneller verwerken, dan hebben ze die voorsprong voordat de tegenstander überhaupt vertrekt. Dan lijkt het alsof ze sneller handelen, maar ze starten eerder waardoor ze sneller lijken."

--

Als een speler dus fysiek sneller is, dan is hij -eerder- waar hij moet zijn, dan heeft hij dus een voorsprong voordat de tegenstander uberhaupt vertrekt. Dan lijkt het alsof ze sneller handelen (?), maar ze sprinten sneller waardoor ze sneller lijken.

Volgens de redenering van deze voormalig journalist zouden spelers dus -wel- het krachthonk in moeten om sneller te worden!

23 maart 2018 om 09:44

Nee ze beginnen eerder met sprinten zodat ze sneller zijn waar ze moeten wezen. Ze zijn niet daadwerkelijk fysiek sneller.

23 maart 2018 om 18:47

Castien stelt: als je ergens eerder aankomt lijkt het alsof je handellingssnelheid hoger ligt.

Hoe kom je ergens eerder aan?
1. vertrek eerder
2. verplaats jezelf sneller

-- fysieke training speelt dus wel degelijk een hele grote rol, terwijl Castien zegt van niet

En in hoeverre is dit niet al onderzocht?
2010: "the Brain: Why Athletes Are Geniuses
Neuroscientists have found several ways in which the brains of top-notch athletes seem to function better than those of regular folks."

23 maart 2018 om 09:45

Ik denk dat er eerder gezocht wordt naar een eenvoudige methode om dit te meten. Zodat het bijvoorbeeld ook bij scouting kan worden toegepast.

23 maart 2018 om 19:17

Okay goed punt. Ik las het artikel meer als Castien had ingezien dat er zoiets is als 'topsport' intelligentie en dat dat nog niet eerder was vastgesteld, terwijl bijvoorbeeld in 2011 tav een Chinees onderzoek naar de hersenen van topsporters werd geschreven:

"these findings provide a small glimpse of how biometric and neurological data may one day be used to gauge a player’s ability and performance. Granted, there’s still a lot of work to be done in understanding exactly what’s going on in an athlete’s head."

Ik neem aan dat je alleen een assessment methode kan ontwikkelen als je weet wat (welke delen & functies van de hersenen) je precies moet testen.

"vervolgens [in 2012-...] wilde ik kijken of er specifieke breinfuncties waren die topvoetballers onderscheiden van mindere goden of doorsnee spelers. En natuurlijk welke dat zijn. Is er inderdaad een patroon te ontdekken en kun je dat gebruiken in de selectie en scouting." dit was dus al vastgesteld in 2010 en in 2011 wederom bevestigd.

Er zijn meerdere soorten van intelligenties. (zie Howard Gardner)
Alleen spreken we vorrnamelijk van 'slim' als diegene goed is in linguïstische of mathematische intelligentie.
Het is een misvatting (en fout in het onderwijs vind ik) dat als iemand andere vaardigheden heeft waar hij of zij goed in is, diegene omschrijven als 'dom' omdat diegene een bepaalde vaardigheid niet beheerst.

Er bestaat zoiets als voetbalintelligentie..... Dat heeft niks met hoe een voetballer overkomt tijdens een interview . Het is natuurlijk ook hoe je intelligentie omschrijft.

Triest, een omhooggevallen stukjesschrijver die meent te weten hoe het brein van de (top)voetballer werkt. Zelden zoveel niet onderbouwde onzin in één artikel gelezen.

Tja, mensen die zeggen dat: "voetballers domme jongens zijn", generaliseren. Voetballers zijn net mensen, sommige zijn slim en sommige zijn dom. Dat een voetballer een gemiddeld lager IQ heeft dat een dokter durf ik echter wel te vermoeden.

Dat de schrijver nat zou gaan tussen de lijnen is logisch, hij kan niet voetballen en traint niet al zijn hele leven om de automatismes en fijne kneepjes van het voetbal onder de knie te krijgen.

Beetje loos stuk.

Reageer

Je kunt niet reageren op oude documenten.

Correspondent
5 fans
32 jaar
Laatste voetbalnieuws

Denzel Dumfries: ‘We gaan voor niks anders naar Ajax dan te winnen’

Denzel Dumfries mocht bij het Nederlands elftal deze interlandperiode beide duels in de basis beginnen. De rechtsback van PSV kreeg van Voetbalzone respectievelijk een zeven tegen Wit-Rusland en een vijf tegen...Lees verder

In de wandelgangen

Maandag 25 maart
Atlético Madrid wil twintig miljoen euro betalen aan Sporting Portugal als compensatie van de omstreden transfer van Gelson Martins. Lees verder
X

Inloggen op Voetbalzone

Leuk dat je actief wilt zijn op de grootste voetbal community van Nederland. Voor alle mogelijkheden lees je onze FAQ.

Gebruikersnaam
Wachtwoord
 
Wachtwoord vergeten?
Registreren